Het viel mij al op bij mijn eerste lezing van het Boek van Mormon: het soms merkwaardige gebruik van de correctieve woorden “of liever”, “ofwel” of simpelweg “of”. Een voorbeeld vinden we in het boek Alma, hoofdstuk 2, vers 34 (met mijn eigen cursivering): “En zo maakte hij het terrein vrij, of liever de oever die ten westen van de Sidon was, en wierp de lichamen van de Lamanieten die waren gedood in de wateren van de Sidon…”
Een ander voorbeeld vinden we in Alma, hoofdstuk 24, vers 19: “… en aldus zien wij dat zij hun vredeswapens begroeven, ofwel hun oorlogswapens begroeven, omwille van de vrede.”
Eerst dacht ik dat het hier om een nadere verduidelijking van de schrijver ging, maar dat is het niet: het gaat echt om een correctie. De verteller schrijft iets op en corrigeert zichzelf vervolgens door de zojuist opgeschreven tekst te herhalen, maar dan in de correcte vorm. In het eerste voorbeeld realiseert de verteller zich dat het niet zomaar om een terrein gaat, maar om de oever van een rivier. Dat zou je nog als een verduidelijking kunnen beschouwen. Maar in het tweede voorbeeld is het zonneklaar dat de verteller zich vergist: hij wil het over “oorlogswapens” hebben, maar schrijft per ongeluk “vredeswapens”.
Het is een merkwaardige manier van corrigeren, die wij niet meer gewend zijn te gebruiken in onze hedendaagse teksten. Daar is een simpele reden voor. Als wij in deze tijd iets schrijven (of tikken) wat niet juist is, dan corrigeren we dat gewoon. Op onze computer of op onze mobiele telefoon hebben we daar gewoon toetsen of trucjes voor, namelijk de backspace of delete knop, of de knoppencombinatie control z. Enkele decennia geleden, toen we nog geen computers maar typemachines tot onze beschikking hadden, gebruikten we correctievloeistof, bijvoorbeeld Tipp-ex, als we iets op papier hadden getypt dat we wilden corrigeren.
De oorspronkelijke schrijvers van de teksten in het Boek van Mormon hadden niet de beschikking over Tipp-ex, backspace of control z. Zij etsten hun tekst namelijk op gouden platen, waardoor er eigenlijk geen ruimte voor fouten was. Het moest in één keer goed zijn, want iets wat geëtst is op gouden platen kun je onmogelijk herstellen. Misschien dat je sommige letters (of in dit geval: Egyptische hiërogliefen) nog wel kon herstellen door er hier en daar een streepje bij te etsen, maar een verkeerde uitdrukking corrigeren: vergeet het maar. Dat is gewoonweg onmogelijk. Maar fouten maken is menselijk, en aangezien het Boek van Mormon is geschreven door mensen van vlees en bloed, moesten de schrijvers ervan wel hun toevlucht zoeken tot een meer creatieve vorm van corrigeren.
Een uitgebreide vorm van corrigeren vinden we in Nephi 1, hoofdstuk 19, vers 7 (opnieuw met mijn eigen cursivering): “Want de dingen die sommigen van grote waarde achten, voor zowel het lichaam als de ziel, achten anderen als niets en treden die onder de voeten. Ja, zelfs de God van Israël treden de mensen onder de voeten; ik zeg: treden zij onder de voeten, maar ik zal andere woorden gebruiken: zij achten Hem als niets en luisteren niet naar de stem van zijn raadgevingen.” Het is alsof de schrijver eerst vol overtuiging, namelijk tot twee keer toe, de uitdrukking “onder de voeten treden” gebruikt, maar zich dan plotseling realiseert dat deze vlag de lading niet helemaal dekt. Hij nuanceert de tekst vervolgens door een hele andere uitdrukking te gebruiken, want iemand niet achten en niet luisteren naar zijn raadgevingen is natuurlijk iets heel anders dan iemand onder de voeten treden. Overigens denk ik dat het correcter was geweest om het Engelse “to trample under their feet” te vertalen met de uitdrukking “met voeten treden”. Volgens mij is “onder de voeten treden” een te letterlijke vertaling uit het Engels, ofwel een anglicisme. Maar ik ben geen taalkundige en we dwalen nu een beetje af. De kern van mijn betoog is dat de schrijver zichzelf op een creatieve manier moest corrigeren, of op zijn minst nuanceren, door in andere woorden de boodschap te herhalen, omdat de ets op de gouden platen nu eenmaal niet ongedaan kon worden gemaakt.
Voor mij is dit één van de vele bewijzen van de waarachtigheid van het Boek van Mormon. Waarom zou Joseph Smith, een ongeschoolde, 22-jarige jongeman in het Amerika van de vroege negentiende eeuw, dit soort details verzinnen bij het schrijven van het Boek van Mormon? Nee, dit bewijst voor mij dat hij daadwerkelijk bezig was om, met behulp van goddelijke inspiratie, de oorspronkelijke tekst van de gouden platen te vertalen van het oud-Egyptisch naar het Engels.
Ik ben even op internet gaan grasduinen, en daar kwam ik nog een paar interessante feiten tegen als het gaat om correcties in het Boek van Mormon. Op de zogenaamde kleine platen komen 1598 verzen voor die gecorrigeerd moesten worden; dat komt neer op één correctie per 319 verzen. Op de zogenaamde grote platen komen 4476 verzen voor die gecorrigeerd moesten worden; dat komt neer op één correctie per 59 verzen. Op de grote platen komen dus aanzienlijk meer correcties voor dan op de kleine platen. Hoe valt dat te verklaren? De kleine platen bevatten de oorspronkelijke geschriften van een aantal auteurs, terwijl de grote platen een samenvatting bevatten van andere geschriften die is samengesteld door Mormon. Het lijkt mij aannemelijk dat je als schrijver meer fouten maakt bij het samenvatten van andermans geschriften dan dat je zou maken bij het opstellen van je eigen geschriften. Ook zien we verschillen in het aantal correcties in de geschriften van de oorspronkelijke auteurs, in dit geval Nephi, Jacob, Mormon en Moroni, die gerelateerd lijken te zijn aan de haast waarmee de auteurs te werk gingen. Mormon bijvoorbeeld, die naast het beschrijven van de platen ook oorlog moest voeren, had veel minder tijd tot zijn beschikking dan zijn zoon Moroni, die de platen het grootste deel van de tijd in eenzaamheid kon vullen. Moroni blijkt dan ook aanzienlijk minder correcties nodig te hebben dan Mormon.
Over dit onderwerp valt nog veel meer te zeggen. Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar de schrijfstijlen van de verschillende auteurs van het Boek van Mormon. Iedere auteur heeft zijn eigen handtekening achtergelaten door het gebruik van specifieke zelfstandige naamwoorden, voegwoorden en andere verbindingswoorden, lengte van zinnen, thematiek enzovoorts. Het is naar mijn mening onmogelijk dat Joseph Smith dat allemaal bij elkaar verzonnen zou kunnen hebben; daar is het boek simpelweg te consistent en te complex voor.
Omdat ik een rationeel ingesteld mens ben, hebben al dit soort details mij enorm geholpen bij het krijgen van een getuigenis over het Boek van Mormon. Ik ben ervan overtuigd dat het waar is. Natuurlijk zijn feiten niet voldoende om tot geloof te komen, maar in dit verband haal ik graag de bekende filosoof en theoloog Austin Farrer aan:
“Though argument does not create conviction, lack of it destroys belief. What seems to be proved may not be embraced; but what no one shows the ability to defend is quickly abandoned. Rational argument does not create belief, but it maintains a climate in which belief may flourish.”
Ik had dit soort weetjes en feitjes destijds nodig om tot de overtuiging te komen dat het Boek van Mormon waar is. Deze verstandelijke basis en voorbereiding was voor mij een belangrijk voorportaal voor de geestelijke bevestiging die uiteindelijk de doorslag gaf. Het is jammer dat er vanuit de wetenschap niet meer aandacht is voor de gelaagdheid van het Boek van Mormon. Het is alsof de ontstaansgeschiedenis van het Boek van Mormon een serieuze bestudering ervan in de weg staat. Voor veel mensen zijn de visioenen van Joseph Smith en de ontdekking van de gouden platen zo onwaarschijnlijk dat ze niet kunnen geloven dat het Boek van Mormon daadwerkelijk duizend jaar precolumbiaanse Amerikaanse geschiedenis bevat. Maar ik wil het omdraaien: voor mij is het onmogelijk dat een 22-jarige jongeman die amper scholing had ontvangen en moeizaam kon schrijven in slechts 65 werkdagen het meer dan 500 bladzijden tellende Boek van Mormon bij elkaar kon verzinnen. Daar is het boek gewoonweg te gelaagd en te complex voor. Dit kleine relaas, over correcties in het Boek van Mormon, is nog maar het topje van de ijsberg. Het Boek van Mormon vertelt niet alleen een boeiend en coherent verhaal, maar het beantwoordt ook nog eens vele theologische vragen, verduidelijkt obscure passages uit de bijbel en creëert een hedendaagse voedingsbodem voor eeuwenoude teksten. Ik ben heel blij en dankbaar dat ik het Boek van Mormon heb mogen ontdekken. Het heeft mijn leven veranderd.
Op zoek naar waarheid 