Onlangs las ik het boek “Faith Is Not Blind” van het echtpaar Bruce C. Hafen en Marie K. Hafen. Dezelfde auteurs maken ook een podcast met dezelfde naam. Ik kan zowel het boek als de podcast van harte aanbevelen. De audiokwaliteit van de podcast is niet zo goed, maar daar raak je snel aan gewend. Ik zal hieronder in mijn eigen woorden proberen te beschrijven wat de belangrijkste boodschap van het boek is en wat deze boodschap voor mij persoonlijk betekent. Ik zal veel citaten uit het boek aanhalen, maar deze ook vermengen met mijn eigen woorden.
We leven in een tijd waarin veel mensen in hun eigen bubbel leven. Die bubbel kan een netwerk van FaceBook zijn, een vriendenclub of een geloofsgemeenschap. Er valt bijna niet aan te ontkomen. Ook veel leden van onze Kerk, de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, leven in een bubbel, vooral in de Verenigde Staten. Op zich hoeft dat geen probleem te zijn. Het leven in een bubbel wordt pas problematisch als mensen hierdoor minder aangename of verwarrende zaken buiten de deur proberen te houden. Maar soms lukt dat niet en worden mensen geconfronteerd met zaken die hun wereld op zijn kop zetten. Dat kan een traumatische gebeurtenis als een echtscheiding zijn, of een bepaald inzicht dat zich in eerste instantie niet goed lijkt te verhouden tot het bestaande geloof. Er kunnen dan twee dingen gebeuren: ofwel mensen vluchten terug naar hun eigen bubbel en sluiten hun ogen voor de nieuwe complexiteit in hun leven, ofwel ze raken zo gedesillusioneerd dat ze hun geloof helemaal kwijt raken. Het echtpaar Hafen roept op tot een derde alternatief, namelijk het ontwikkelen van een geloof dat door de weerstand heen is gebroken, authentiek is, getest is en tegen een stootje kan.
Daarbij onderscheiden Bruce en Marie Hafen drie fasen. De eerste fase noemen zij “simplicity on this side of complexity”. Het is de naïeve, simpele fase, waarin mensen in een bubbel leven en het geloof onwankelbaar lijkt. De tweede fase is de fase van complexiteit. Er blijkt opeens een gapend gat te zijn tussen de “echte” wereld en de wereld van het ideaal. Dat is de fase waarin mensen, als zij niet uitkijken, gedesillusioneerd raken en hun geloof kwijt raken. De derde fase noemen Bruce en Marie Hafen “simplicity beyond complexity”. Het is een perspectief op het leven dat door en door getest is, op feiten is gebaseerd en is verfijnd door ervaring.
De bekende schrijver en filosoof John Milton heeft ooit gezegd: I cannot praise a fugitive and cloistered virtue, unexercised and unbreathed, that never sallies out and sees her adversary. Daar sluit ik me van ganser harte bij aan. Liever iemand die zijn geloof gescherpt heeft door met beide benen in het leven te staan dan een kloosterling. Echt geloof is blind noch doof. Echt geloof heeft tegenstand in de ogen gekeken en deze overwonnen.
Eenvoud omarmen is goed, proberen de complexiteit in ons leven te begrijpen is noodzakelijk en de harmonie tussen deze twee aanbrengen brengt rijkdom, perspectief en balans in ons leven met al zijn complexe ervaringen. Ik ben nog geen jaar geleden gedoopt in de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, in mijn 53e levensjaar, en soms vind ik het jammer dat ik niet “in de kerk” ben geboren en niet al vanaf mijn jeugd heb kunnen groeien in de Kerk. Maar dan denk ik daar dieper over na en realiseer ik me dat ik heel blij ben met het leven dat ik heb geleefd. Ik heb een goede jeugd gehad, met hele fijne ouders, heb een prachtige dochter waar ik heel trots op ben, en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. Ook buiten de Kerk is er zo veel goeds om dankbaar voor te zijn en zo veel goede mensen waar je wat van kunt leren. Maar ik heb ook fouten gemaakt in mijn leven en dingen gedaan waar ik absoluut niet trots op ben. Zou ik die fouten niet hebben gemaakt als ik al in mijn jeugd in aanraking was gekomen met het Boek van Mormon? Ongetwijfeld, maar ik weet zeker dat ik dan weer andere fouten zou hebben gemaakt. Een dierbare vriend die ik het afgelopen jaar in de Kerk heb leren kennen schreef mij: René, ik ken je nog maar kort en mijn wegen zijn anders dan de jouwe geweest, maar Gods geest brandt gelijkelijk in onze harten. Gelukkig zijn wij allen niet gelijk in het leven, maar wel in het Evangelie. Dat vind ik prachtig verwoord.
Er zijn twee vormen van kennis. De eerste vorm is rationeel en houdt in dat je informatie vergaart, bijvoorbeeld door het lezen van de Bijbel of het Boek van Mormon. De tweede vorm is het ontwikkelen van vaardigheden, te vergelijken met het leren piano spelen. Niemand leert piano spelen door er alleen over te lezen of naar YouTube filmpjes te kijken. Je moet het oefenen, en iedereen snapt dat je daarbij fouten maakt. Ook Horowitz zal als peuter (of kleuter, ik weet niet hoe oud hij was toen hij begon met piano spelen) fouten hebben gemaakt, en niemand zal hem daarom hebben veroordeeld. Oefening baart kunst, en zo is het ook met geloof. Als we Jezus Christus willen volgen, moeten we ons vol in het proces storten en accepteren dat we fouten maken. We hebben meer aan wat we zelf ervaren dan aan wat iemand anders ons vertelt, hoe waardevol dat laatste ook kan zijn. En het mooie is dat voor onze fouten al is betaald, door het zoenoffer van Jezus Christus. Het is vanaf het begin het plan van God geweest. Geloof is dus meer een kwestie van hard werken dan “een teken van boven krijgen”. God is bij machte om ons zo veel mogelijk tekens te geven als Hij maar wil, maar als we alleen maar tekens van boven zouden krijgen, zouden we geen vooruitgang kunnen boeken. Onzekerheid is er niet om ons te martelen, maar om ervan te leren. Er is altijd licht aan het einde van de tunnel.
Adam en Eva bevonden zich vóór de zondeval in de eerste fase. Hun leven was simpel en overzichtelijk. Doordat zij van het verboden fruit aten, kwamen zij in de tweede fase terecht. Zij begonnen zich te realiseren dat het leven veel complexer is dan het aanvankelijk in het Hof van Eden leek te zijn. Dat moet een verwarrende fase zijn geweest. Pas toen zij in de derde fase terecht kwamen, realiseerden zij zich dat zij konden toegroeien naar een rijpere vorm van eenvoud, door zich te bekeren en tot God te wenden. Door het zoenoffer van Jezus Christus konden ook zij leren van de complexiteit van het leven zonder erdoor overweldigd te worden. Deze fase hadden zij nooit kunnen bereiken als zij in het Hof van Eden waren gebleven. Ik geloof dat de huidige mensheid het gevolg is van het feit dat Adam en Eva door deze drie fasen zijn gegaan (ik geloof overigens ook in de evolutietheorie, maar hoe die zich verhoudt tot het verhaal van Adam en Eva is misschien een mooi onderwerp voor een andere blogpost).
Als we ons alleen concentreren op het ideale en de realiteit in ons leven blokkeren (kortom: als we blijven hangen in de eerste fase), dan ontbreekt het ons geloof aan diepgang. Dan wordt geloof blind en oppervlakkig. In Alma 32: 37-38 wordt het geloof vergeleken met een boom: Laten wij die met grote zorgvuldigheid verzorgen, zodat hij wortel kan schieten, zodat hij zal groeien en vruchten zal voortbrengen. En nu, zie, indien u hem met grote zorgvuldigheid verzorgt, zal hij wortel schieten en groeien en vruchten voortbrengen. Ik ben ervan overtuigd dat het wortel laten schieten van ons geloof vereist dat we leren hoe we kunnen omgaan met oncomfortabele zaken in ons leven. En soms begint geloof heel klein. Soms is het niet meer dan hoop. Ik moet daaraan denken toen iemand mij onlangs zei: ik hoop dat er een God is, maar ik geloof het niet. Dat is niet erg. Soms is hoop een prima begin.
Wat zijn dan de oncomfortabele zaken in ons leven? Dat kan van alles zijn, en het is voor iedereen wat anders. In de podcast die ik hierboven noemde, komen per aflevering gewone mensen aan het woord, die vertellen hoe zij zijn omgegaan met de oncomfortabele dingen in hun leven. Soms is het een traumatische gebeurtenis in hun jeugd die zij nooit goed hebben verwerkt, of een echtscheiding. Soms worstelen mensen met feiten die zij voorheen nog niet kenden, of met een groot verlies in hun leven. De mensen die aan het woord komen, zijn er uiteindelijk allemaal in geslaagd om hun geloof door de crisis in hun leven heen te loodsen, zodat hun geloof er uiteindelijk sterker uitkwam.
Vooral de opkomst van Internet heeft in de jaren negentig en begin jaren tweeduizend veel mensen in een geloofscrisis gestort. Vroeger werd de geschiedenis van de Kerk geïdealiseerd en gepolijst om een zo gunstig mogelijk beeld te geven. Door Internet werden veel leden van de Kerk opeens geconfronteerd met de verborgen kanten van ons geloof en dat botste vaak met het geïdealiseerde beeld. Denk bijvoorbeeld aan hoe onze Kerk in zijn begindagen omging met polygamie, of de situatie dat het priesterschap lange tijd werd onthouden aan donkere mensen. Veel mensen raakten toen gedesillusioneerd en werden inactief. Gelukkig heeft de leiding van onze Kerk gekozen voor het mijns inziens juiste pad, door openheid te bieden, in combinatie met het nuanceren, kaderen en kanaliseren van de problematische aspecten. Noem mij een kerk of natie die in het verleden geen fouten heeft gemaakt! Ik denk aan kindermisbruik in de Katholieke Kerk, ik denk aan slavernij of discriminatie van donkere mensen. Belangrijker dan die fouten, is hoe daar mee om wordt gegaan. Ik beschouw het als een teken van volwassenheid van onze Kerk dat openlijk over die fouten wordt gesproken en dat men open staat voor een wetenschappelijke benadering van het verleden, bijvoorbeeld bij het project The Joseph Smith Papers, zonder dat feiten onder het vloerkleed worden geveegd. Daarbij worden lastige onderwerpen, zoals racisme en polygamie, niet geschuwd.
Wat ik leer van de mensen die in de podcast aan het woord komen, is dat het belangrijk is om in tijden van twijfel te accepteren dat je zoekende bent en de banden met de Kerk niet door te snijden. Of, zoals iemand het treffend verwoordde: als je twijfelt aan God, geef hem dan het voordeel van de twijfel. Tolkien heeft ooit gezegd: not all those who wonder are lost. Laten we ons met elkaar realiseren dat het okay is om vragen te stellen. Laten we de vragenstellers zelfs aanmoedigen!
Het viel mij op dat veel geïnterviewden in de podcast vrouwen zijn die een echtscheiding hebben meegemaakt. Hier doet zich denk ik een typisch Amerikaans fenomeen voor. Veel mensen (vooral vrouwen) in de Verenigde Staten (vooral in Utah) zijn erg perfectionistisch ingesteld. Zij zijn allemaal op zending geweest, zijn jong getrouwd en waren erg actief in de Kerk. Ze hadden als het ware alle “vinkjes” gezet. Maar toen gebeurden er dingen in hun leven die het ideaalplaatje lieten kantelen. Velen kwamen in een echtscheiding terecht. Ik vond het schokkend om te horen dat velen van hen door sommige andere leden van de Kerk met de nek werden aangekeken! Echtscheiding is blijkbaar nog steeds een gevoelig onderwerp. Vele vrouwen verlieten de Kerk dan ook helemaal. Maar degenen die hun crisis wisten te overwinnen, kwamen er zoals gezegd sterker uit.
Mooi vond ik ook het verhaal van een vrouwelijke gevangene. Zij zei dat ze als klein meisje van haar ouders en van God hield en dat ze wist dat Jezus Christus was gestorven voor haar zonden. Maar achter de tralies zei ze deze woorden met nieuwe ogen en met een nieuw hart. Nu pas begreep ze écht wat dat betekende: dat Jezus was gestorven voor haar zonden. Zij had de “simplicity beyond complexity” in haar leven ontdekt.
Een opbouwend boek en een opbouwende podcast!
Op zoek naar waarheid 